Renk ve Ton Yapısı Bakımından Baskı Türleri

Renk ve ton yapısı bakımından temelde beş çeşit baskı türü vardır:

• Tek tonlu (Tire) Baskı

• Yarımton (Tramlı) Baskı

• Trikromi (Dört Renk / CMYK) Baskı

• Özel (Spot / Pantone) Renk Baskı

• Hexachrome (Altı Renk) Baskı

• Tek tonlu (Tire) Baskı

“Tire” baskı; renk geçişi olmayan, tek tonlu baskı türüdür. Yani tire baskıda sadece siyah veya beyaz bölgeler vardır. Gölgeler ve ara tonlar yoktur. Tire baskıya; düz metinden oluşan baskılar, vektörel çizim programlarıyla oluşturulan tasarımlar örnek olarak gösterilebilir.

• Yarımton (Tramlı) Baskı

Bu baskı türünde siyah ve beyaz renk arasındaki değerlere sahip gri bölgeler bulunmaktadır. Bu gri bölgeler “tram“lar sayesinde oluşturulur. Ara tonlar oluşturmak için kullanılan küçük noktacıklara “tram” denilmektedir.

Bir fotoğrafın baskısına veya ara tonlu bir baskıya büyüteçle yakından bakıldığında büyüklü küçüklü birçok noktacığın fotoğrafı oluşturduğu görülecektir. Tramların büyüklüğü veya sıklığı koyu-açık ton farklılığını oluşturmaktadır.

• Trigromi (Dört Renk / CMYK) Baskı

Renkli resimler genellikle aralarında çok az ton farkı bulunan yüzlerce alandan oluşur. Bu resimleri her renk için aynı renk mürekkep kullanarak basmak, pratik ve ekonomik bir yöntem değildir. Orijinal renklerin çoğu genellikle yalnızca dört rengin karışımı ile üretilebilir.

CMYK renk modeli konusunda da belirtildiği gibi, mürekkep kullanan tüm cihazlar renkli baskılarını 4 renk mürekkep kullanarak gerçekleştirmektedir:

Cyan, Magenta, Sarı ve Siyah

Cyan                                 Magenta                            Sarı                               Siyah

CMYK baskı veya dört renk baskı da denilen trigromi baskıda, baskının yapılabilmesi için, dört rengin resimdeki yoğunluklarını gösteren filmler veya kalıplar üretilmesi gerekmektedir. Film veya kalıp hazırlanmasında film çıkış veya kalıp çıkış makineleri (Computer to Plate) kullanılmaktadır.

Trigromi baskıda temel prensip, aynı kâğıdın dört farklı renk kalıbıyla ayrı ayrı basılmasıdır. Kaliteli bir baskı sonucu almak için, her rengin baskısını yaparken renklerin tam olarak üst üste oturması gerekmektedir.

Bunu sağlamak için “kros” denilen rehber çizgiler kullanılmaktadır. Renkli baskılarda renklerin üst üste basılmasında baskı operatörlerine rehber olması amacıyla kullanılan yardımcı çizgilere “kros” denilir. Baskı operatörleri, ayarsızlıkları “lup” (büyüteç) ile kroslara yakından bakarak incelemektedir.

• Özel (Spot / Pantone) Baskı

Cyan, magenta, sarı ve siyah (CMYK) mürekkepler kullanılarak yapılan trigromi baskı ve hexachrome baskı haricindeki renkli baskıların tümü özel renkli baskı kavramının içerisinde yer alır.

Özel (Pantone) renk ile baskı veya spot renk baskısı olarak bilinen bu yöntem üç amaçla kullanılmaktadır:

– Trigromi baskı ile üretilemeyen özellikli renklerin baskısı için,

– Sadece 2 veya 3 renkten oluşan tasarımların baskısında maliyet açısından ekonomiklik sağlamak için,

– Bir rengi tanımlamak ve farklı matbaalarda yapılan baskılarda aynı rengin aynı şekilde basılmasını sağlamak için tercih edilir.

A. Trigromi baskı ile üretilemeyen özellikli renklerin baskısı için özel renk kullanımı: Trigromi baskıda farklı renklerin üretilmesi için CMYK mürekkeplerinin farklı yoğunluklarda basılması gerekir. Ancak CMYK renk modelinin spektrumu (gamı) küçük olduğu için parlak, metalik ve fosforlu gibi özellikli renkleri CMYK ile üretmek mümkün olmamaktadır. Tasarım gereği böyle renkler kullanmak istendiğinde özel renkler kullanılmaktadır.

Tasarımlarımızı CMYK ile üretilen renklerin göz alışkanlığından kurtarmak ve etkili vurgular oluşturmak için kullanabileceğimiz Pantone renklerini seçmek ve kullanmak için Pantone Renk Kataloğuna (Rehberine) ihtiyacımız olacaktır.

Pantone renk katalogları iki bölümden oluşmaktadır:

• Yüzeyi işlenmiş kağıtlar (Kuşe gibi) üzerinde renk örneklerinin bulunduğu bölüm: Coated
• Yüzeyi işlenmemiş kağıtlar (l. Hamur kâğıt gibi) üzerinde renk örneklerinin bulunduğu bölüm: Uncoated

Pantone kataloglarında aynı renk iki bölümde de yer almaktadır ve renk kodunun yanında C (Coated) veya U (Uncoated) harfleri bulunmaktadır. Biz baskı yapmayı düşündüğümüz kâğıdın özelliğine göre renk seçimini ilgili bölümden yapmalıyız.

Çünkü aynı renk, yüzeyi işlenmiş (kuşe gibi) ve yüzeyi işlenmemiş (l. ve II. Hamur kâğıt gibi) kağıtlarda farklı etkiler oluşturacaktır. Örneğin 1120 kodlu Pantone renginin kuşe kağıttaki etkisini görebilmek için 1120C, l. hamur kağıttaki etkisini görebilmek için 1120U kodlu rengi kendimize rehber almalıyız.

Trigromi (CMYK) baskı ile üretilemeyen renkleri basabilmek için tercih edilen her özel renk için yeni bir baskı kalıbı oluşturmak gerekecektir. Örneğin, CMYK haricinde gümüş yaldız baskı yapılacak bir broşür için 5 ayrı kalıp oluşturularak baskının bu 5 kalıpla yapılması gerekecektir. Tabii ki bu durum baskı maliyetlerinin yükselmesine neden olacaktır.

B. Sadece 2 veya 3 renkten oluşan tasarımların baskısında ekonomiklik sağlamak amacıyla özel renk kullanımı: Daha önce de belirttiğimiz gibi, bir işin tasarımında kaç adet renk var ise o adette kalıp oluşturulması ve baskının bu kalıplarla yapılması gerekmektedir. Hazırlanan her kalıp ve dolayısıyla bunların baskıları baskı maliyetlerini belirleyecektir.

       Bu durumda, tasarımımızda sadece 2 veya 3 renk kullanıyorsak bu renkleri özel renk olarak kullanmak baskı maliyetlerini azaltacaktır.

C. Bir rengi tanımlamak ve farklı matbaalarda yapılan baskılarda aynı rengin aynı şekilde basılmasını sağlamak için: Genellikle; metalik, flüoresan yeşil ve turuncu gibi renklerin baskısında tercih edilen Pantone renkleri, kurumsal kimlik oluşturulmasında kurumsal renkleri tanımlamak için de kullanılmaktadır.

Çünkü CMYK kodları ile tanımlanan bir renk (Örneğin; C:90, M:40, Y:0, K:25) farklı basım evlerinde farklı algılanabilir ve yine baskı sonuçları da birbirinden farklı olabilir. Buna karşın; Pantone kodu ile tanımlanan renkler tüm basım evlerinde aynı kataloglar rehber alınacağından birbirine en yakın baskı sonuçlarının alınmasını sağlayacaktır.

• Hexachrome (Altı Renk) Baskı

Geleneksel yöntemle renkli bir fotoğraf, dia veya grafik çalışmanın baskısı, cyan, magenta, sarı ve siyah renklerinin renk ayrım filmleri alınarak her bir renk için ayrı baskı kalıbı hazırlanması ve basılması şeklinde olmaktadır. Trigromi baskı da denilen geleneksel yöntemde baskı ile oluşturulabilecek renk gamı sınırlı kalmaktadır.

Özellikle çalışmalardaki çok canlı renklerin trigromi baskı ile elde edilememesi geleneksel baskının sınırlılığıdır. Trigromi baskıya alternatif olarak oluşturulan Hexachrome ile daha geniş bir renk evreninde baskı yapılabilmesi sağlanmaktadır.

Hexachrome baskı, Pantone firması tarafından geliştirilmiş 6 renkli yüksek kaliteli baskı tekniğidir. Hexachrome baskıda CMYK renklerinin yanında OG (Orange-Green) renkleri de kullanılmaktadır ve böylelikle Pantone kataloğunda yer alan özel renklerin büyük çoğunluğu oluşturulabilmektedir.

Hexachrome baskı tekniğini kullanarak göz alıcı grafikler üretilirken özellikle baskı öncesi işlemlerde birtakım unsurlara dikkat edilmesi gerekmektedir.

Bu baskı tekniğini destekleyen yazılımlar ile çalışılmalı, taramalar RGB olarak yapılıp, daha sonra pantonenin photoshop için ürettiği Pantone HexImage uygulamasıyla CMYKOG’ye çevrilmeli, çalışmaların mutlaka provaları alınmalı, tram seçimine dikkat edilmeli, baskı öncesi ve baskı süreçlerinde densitometre ile devamlı ölçümler ve kontroller yapılmalıdır.

RENKLİ BASKI HAKKINDA TASARIMCILARIN BİLMESİ GEREKENLER

– Kâğıdın yüzey özelliği, renklerin algılanmasını ve görünüşünü etkiler. Aynı renk, kuşe gibi yüzeyi işlenmiş bir kâğıtta farklı, l. Hamur kâğıt gibi yüzeyi işlenmemiş bir kağıtta farklı görülecektir.

– CMYK harici kullanılacak tüm özel renkler için renk seçimini mutlaka özel renk kataloglarından yapmalıyız (Pantone renk katalogu gibi). Masaüstü yayıncılık yazılımlarının tümünde özel renk sistemlerinden renk oluşturmak mümkündür.

Ancak bilgisayarda görülen bu renkler ile baskı sonuçlarının aynı olacağına dair bir garanti yoktur. Monitör kalibrasyonunun yapılmış olması, ekran ve baskı renklerinin en yakın sonuçlarda olması için temel kuraldır.

– Pantone kataloglarından özel renk seçiminde, baskıda kullanılacak kâğıt cinsine göre (yüzeyi işlenmiş pürüzsüz veya yüzeyi işlenmemiş) İlgili türdeki renk rehber alınmalıdır. Aynı rengin, pürüzsüz ve işlenmemiş kağıtlardaki algılanması farklı olabilir.

– Pantone vb renk kataloglarındaki renkler zamanla solup orijinalliklerini kaybedecektir. 5-6 senelik Pantone kataloglarındaki renklerde farklılık oluşabileceğini unutmamalıyız.

– Ortam ışıklandırması, renkleri farklı görmemize neden olabilir. Gün ışığında farklı görülen bir renk yapay ışıklandırmada farklı görülebilecektir.

– Baskıda CMYK renkleri ile, soluk siyah yerine parlak ve canlı bir siyah oluşmasını istiyorsak CMYK: 0/0/0/100 yerine, CMYK: 60/30/30/100 kullanabiliriz. Ancak bu renklendirmeyi yazılarda ve ince çizgilere sahip şekillerde kullanmak baskıdaki en ufak renk kaymalarının hemen görülmesi sorununa yol açar. Bu nedenle parlak siyahı zemin ve büyük alanların renklendirmesinde kullanmak sağlıklı olacaktır.

– Tasarım aşamasından baskı sonuna kadar renkleri kontrol edebilmek ve tasarlanan renklerin basılmasını sağlamak amacıyla Spektral fotometre denilen renk ölçüm cihazları kullanabiliriz.