Tanımlama aşaması; kullanıcı araştırmasından elde edilen içgörüleri sentezleyip açık, uygulanabilir sorun ifadeleri, hipotezler ve değer önerileri üretmektir.
Tanımlama Aşamasının Rolü
Empati aşamasında toplanan veriler (kişiler, empati haritaları, kullanıcı hikâyeleri, yolculuk haritaları) artık odaklanmış problemlere dönüştürülür.
Tasarımcıların cevaplaması gereken temel sorular:
- Hangi kullanıcı ihtiyaçları ve sorunlar en önemliler?
- Bu ihtiyaçlara kullanıcılar için değer yaratacak hangi yollarla yanıt verebiliriz?
Sorun Bildirimleri
- Amaç: Hangi kullanıcı için, neyin yanlış olduğunu, neden önemli olduğunu ve neyin değişmesi gerektiğini netleştirmek.
- İyi bir sorun bildirimi ne sağlar?
- Hedef belirler, kısıtları ortaya koyar, hangi çıktılara ihtiyaç olduğunu açıklar ve başarı kriterleri kurar.
- Pratik araç: Ne, Nerede, Ne zaman, Neden, Nasıl, Kim, (5N+1K) ile sorunun tüm bağlamını yazmalısınız.
Hipotez İfadeleri
- Amaç: Tanımlanan soruna yönelik bilinçli bir çözüm tahmini üretmek.
- Hipotezler birden fazla olabilir; ilerledikçe test edip revize edilirler.
Değer Teklifi
- Amaç: Ürünün kullanıcılara ne sunduğunu ve neden önemli olduğunu kısa, çekici biçimde açıklamak.
- İki temel soruyla başlar:
- Ürün ne işe yarar?
- Kullanıcı neyi önemsemeli?
- Özellik ve fayda listesini kullanıcı ihtiyaçlarıyla eşleştirip, rakiplerden fark yaratacak benzersiz alanlar bulun.
Örnek süreç:
- Tüm özellikleri listele.
- Bu özellikleri kullanıcı ihtiyaç kategorilerine ayır.
- Kullanıcı personelere göre hangi özellikler gerçek değer sağlıyorsa onları seçin.
- Rakipleri inceleyip benzersiz olanları belirleyin.
Sorun Noktaları ve Kategoriler
- Sorunlu noktalar tipik olarak: finansal, kalite, süreç veya destek kaynaklı olabilir.
- Bu kategoriler, hangi problemlerin tasarım yoluyla çözülebileceğini seçmeye yardımcı olur.
- Araştırma + empati = doğru sorunların yakalanması.
İnsan Faktörleri ve Psikoloji
- Tasarımda insan faktörlerini (insan davranışı ve sınırlamaları) dikkate almak kritik: sabırsızlık, sınırlı hafıza, dikkat dağınıklığı, hata yapma eğilimi vb.
- Kullanışlı psikolojik ilkeler:
- Zihinsel modeller: Kullanıcıların nasıl davranacaklarına dair beklentileri.
- Geri bildirim döngüleri: Kullanıcı eylemine verilen sonuç (onay/ret).
- Von Restorff etkisi (izolasyon): Farklı olan öğe daha kolay hatırlanır — CTA’ları öne çıkarın.
- Seri konum etkisi: Liste başı ve sonu daha kolay hatırlanır; önemli öğeleri konumlandırın.
- Hick yasası: Seçenek arttıkça karar süresi uzar — gereksiz seçenekleri azaltın.
- Psikolojiyi etik ve kullanıcı yararına kullanın; manipülasyondan kaçının.
Uygulama Adımları
- Empati bulgularınızı sentezleyin (kişiler, hikâyeler, yolculuklar).
- 5N+K ile sorun noktalarını netleştirin.
- Kısa, insan merkezli problem ifadeleri yazın.
- Her probleme yönelik bir veya daha fazla hipotez oluşturun.
- Ürününüzün gerçek değer tekliflerini tanımlayıp rakiplerden farklılaştırın.
- İnsan faktörlerini ve erişilebilirliği tasarım kararlarına katın.
- Hipotezleri test edip, geri bildirimle iterasyon yapın.
Neden Önemli?
Güçlü problem ifadeleri ve iyi kurulmuş hipotezler, tasarım sürecini odaklar; ekip içinde uyum sağlar ve paydaşları ikna etmeyi kolaylaştırır. Değer teklifleri ise ürününüzü pazarda farklılaştırır ve kullanıcıların “neden bunu tercih etmeliyim?” sorusuna yanıt verir.
Bubuçi 